Back

ⓘ Makoa (malagasy)




                                               

Vezo

Ny Vezo dia foko malagasy moninina any amin ny morontsiraka atsimo-andrefan i Madagasikara izay mivelona indrindra amin ny fanjonoana an-dranomasina. Zana-bondrona ao amin ny foko sakalava izy ireo.

                                               

Antandroy

Ny Antandroy na Tandroy na Ntandroy dia vondrom-poko ao amin ny faritra atsimo indrindra eto Madagasikara, monina eo anelanelan ony Menarandra ao andrefana sy Mandrare ao atsinanana ary ny havoana Vohimainty ao avaratra. Any amin ny Faritra Androy no misy azy. Ireto ny tanàna lehibe any: Ambovombe sy Beloha ary Tsihombe. Tanàna antandroy koa i Bekily. Tamin ny taona 2013 dia niisa any amin ny 600 000 any ho any ny Antandroy; izy ireo vondrom-poko fahadimy raha ny habetsahana no heverina. Mpiompy omby mifindrafindra tierana ny Antandroy, ompiany koa ny osy aman ondry. Avy amin ny anaran ny ...

                                               

Antanosy

Ny Antanosy na Tanosy dia vondrom-poko ao amin ny tendro atsimo-atsinanan i Madagasikara dia ny faritra Anosy izany izay misy an i Taolagnaro, eo anelanelan i Masianaka sy Mandrare no misy azy betsaka indrindra, nefa ahitana azy koa ny tanàna toa an i Bezaha sy Vatolatsaka ary any Bereketa any amin ny faritra Atsimo-Andrefana. I Taolagnaro no tanan-dehiben izy ireo.

                                               

Masikoro

Ny Masikoro dia foko malagasy any amin ny morontsiraka atsimo andrefan i Madagasikara izay mivelona indrindra amin ny fiompiana sy ny fambolena. Anisan ireo vindrom-poko ao amin ny tapany atsimo-andrefan i Madagasikara ny Masikoro. Manakaiky ny Vezo izy nefa miavaka amin izy ireo: hafa tsy trahaka ny an ny Vezo ny fomba fiainany ary mifamatotra amin ny Fanjakan i Fiherenana ny tantarany.

Makoa (malagasy)
                                     

ⓘ Makoa (malagasy)

Ny Makoa dia foko malagasy monina ao amin ny morontsiraka avaratra andrefan i Madagasikara. Ny mponina ao ampovoan-tanin i Madagasikara dia miantso azy ireo hoe Masombika. Taranak olona banto namidy ho andevo aty Madagasikara ny ankamaroan izy ireo, izay nentin ny mpivarotra andevo avy any Môzambika nankanty Madagasikara tamin ny taonjato faha-18. Na dia mihazona ny maha izy azy manokana aza ny Makoa eto Madagasikara dia matetika mifangaro amin ny Vezo. Eo aminny 1 %n ny mponin i Magadasikara ny Makoa. Amin ny ankapobeny dia lava kokoa noho ny ankamaroan ny Malagasy ny Makoa, ka noho izany dia izy ireo no nosafidin ny mpanjana-tany frantsay hatao pôlisy na miaramila.

                                     

1. Ny mampiavaka ny Makoa

Ny Makoa izay antsoina hoe Masombika ao Antananarivo sy ny manodidina dia vondrom-poko eto Madagasikara, taranak ireo olona namidy ho andevo nampidirina avy amin ireo seranan-tsambo fanondranana andevo ao amin ny tapany avaratr i Môzambika, izay faritra onenan ny Makoa afrikana maro. Izy ireo no zanaka am-pielezana niforona farany vokatry ny fivarotana andevo. Indraindray izy ireo dia sokajina ho zana-pokon ny Vezo izay foko ao amin ny vondrom-poko sakalava na Sakalava, nefa manana ny maha izy azy manokana izy ireo, dia ny vatany lava sy vaventy ka nampiasan ny mpanjana-tany frantsay azy ireo ho pôlisy na miaramila. Akehitriny ny teny hoe Makoa dia tsy enti-manondro ny taranaky ny Makoa avy any Afrika ihany fa ireo tena mainty fihodirana sy matanjaka.

                                     

2.1. Tantara Faha mpanjaka

Ny fivarotana andevo dia loharanon-karena lehibe ho an ireo mpanjaka teto Madagasikara nanomboka tamin ny taonjato faha-16, raha tonga tao amin ny tapany andrefan i Madagasikara avy any Môzambika ny vahoaka voalohany. Tsy andevo anefa izy ireo fa mpifindra monina nitady toeram-ponenana eto Madagasikara noho ny fandosirana ny fivarotana andevo izay nandravarava tao amin ny morontsiraka atsinan i Afrika. Ny seranan-tsambo lehibe indrindra ho an ny raharaham-barotra andevo tao Môzambika dia hita tao avaratra, izay faritra nonenan ny Makoa, ary na dia tsy Makoa avokoa ny andevo naondrana avy amin ireo seranana ireo dia nanondroana ny andevo rehetra naondrana avy ao amin io faritra io ny anarana hoe Makoa. Mpanondrana andevo indrindraindrindra i Madagasikara satria ny mpanjaka dia nivarotra ireo Malagasy mpiray tanindrazana aminy voasambotra mandritra ny sady nisy ny fangalarana olona hatao andevo avy amin ny tanàn ny fahavalo, hamidy amin ny mpanao raharaham-barotra eorôpeana sy arabo. Tamin ny taona 1819, ny mpanjaka Radama I nanapaka ny Fanjakan Imerina, izay nanjaka tamin ny roa ampahatelon i Madagasikara, dia nanafoana ny fanondranana ny andevo malagasy araka ny fangatahan ny Britanika. Ny fitadiavana andevo aty Madagasikara anefa tsy nihena, ka nahatonga ny fivarotana ny andevo miasa an-trano hameno isa ireo andevo nosamborina mandritra ny ady nataon ny tafika merina tany amin ireo faritany amorontsiraka niaraka tamin ireo naondrana avy any Môzambika, ka nitombo izaitsizy vokatr izany ny fivarotana andevo makoa antsokosoko nandritra ny taonjato faha-19. Ny tanànan i Maintirano, izay miorina eo anelanelan i Mahajanga sy i Morondava eo amin ny morontsiraka andrefana, dia toeram-pifanakalozana lehibe momba ny fanondranana andevo môzambikana antsokosoko. Nitotaly 650 000 any ho any ny Makoa naondrana avy any Môzambika nankaty Madagasikara, ka nay 30 %n izany dia navarotra indray mankany amin ireo nosy hafa ao amin ny tapany andrefan ny Ranomasimbe Indiana.

Tamin ny 20 Jona 1877 ny piraiminisitra Rainilaiarivony tamin ny fanapahan ny mpanjakavavy Ranavalona II dia namoaka lalàna nanafahana ny andevo makoa rehetra. Makoa miisa 150 000 any ho any no nafahana tamin ireo tany fehezin ny Merina, fa tany amin ny tany ivelan izany kosa dia nitohy ny fivarotana andevo tsy ara-dalàna. Ny tanànan i Morondava, tamin ny fitondrana merina, dia nandidy ny hamotsorana ny andevo makoa, izay nivondrona mba hamorona ny vakin-tanànany tao amin ny tanànan i Morondava sady nanorina tanàna ambanivohitra maro manodidina an i Morondava. Ireo andevo makoa tany amin ny faritra tsy nofehezin ny Merina nefa afaka nandositra ny tompony dia nankany Morondava mba hiara-monina amin ireo namany nahazo fahafahana. Maro ireo nanatona ny Fikambanana Misionera Norveziana Norwegian Missionary Society - NMS izay niasa tao Morondava tamin ny fiafaràn ny taonjato faha-19. Tamin ireo taona 1880 dia Makoa maro no nangataka ny fanampian ny misionera norveziana mba hanampy amin ny fampodiana azy ireo any Môzambika. Tanatin ny telopolo taona mahery dia maro ireo Makoan i Morondava izay nanao fandaminana tamin ny fodiana any Môzambika, ka notanterahin izay ireo izany tamin ny alalan ny fanamboarana sambo, na tamin ny alalan ny fanamborana lakan-drafitra, na tamin ny alalan ny fanangonam-bola hiondranana an-tsambo. Ny firaketana norveziana dia manambara fa nisy ihany ny Makoa tafaverina somantsara tany Afrika. Nitohy ny fanondranana andevo makoa avy amin ny ampahan ny morontsiraka andrefana tsy nofehezin ny Merina, mandra-pahatongan ny fanjanahan ny Frantsay an i Madagasikara tamin ny taona 1896 izay nandrara ny endri-panandevozana rehetra teto amin ny Nosy.

                                     

2.2. Tantara Faha fananjanahan-tany

Nandritra ny vanimpotoan ny fanjanahan-tany, ny fiainan ny mponina tao amin ireo tanàna madinika makoa dia nahitana taratra ny fifikirana mafy sy maharitra teo amin ny fomba amam-panao makoa navela tany Môzambika: ny fiteny, ny dihy, ny mozika, ny sakafo, ny angano sy ny singan-kolontsaina maro dia niseho miharihary. Ny mponina tao amin ireo tanàna madinika dia nanamboara fanaka, firavaka, vilia sy vilany, zavamaneno indrindra ny amponga izay mitovy amin izay hita any Môzambika. Misy fanao ara-kolontsaina makoa izay noraisin ny vahoaka sakalava mpifanila aminy, ka isan izany ny tobokavatsa atao amin ny tava sy ny vatana.

Nosafidin ny mpanjana-tany frantsay hatao pôlisy na miaramila ny lehilahy makoa noho izy ireo lava sy vaventy kokoa noho ny ankamaroan ny Malagasy.

                                     

2.3. Tantara Ankehitriny

Ankehitriny dia tonga lehibe ny tanànan ny Makoa sy ny vakin-tanànany sady mitahiry ny maha izy azy sy ny mampiavaka azy amin ny vahoaka hafa manodidina, na dia nevelan izy ireo na efa hadinony ny ankabetsahan ny fomba amam-panaony. Eo aminny 1 %n ny Malagasy ny Makoa ankehitriny.

Ny teny hoe Makoa ankehitriny dia tsy enti-manondro ny taranaky ny Makoa avy any Afrika ihany fa ireo Malagasy tena mainty fihodirana sy matanjaka.

                                     

3. Fiarahamonina sy kolontsaina makoa

Tao amin ny fiarahamonina makoa taloha dia nisy rafitra nahitana sarangam-poko telo nipoitra tamin ny fakany tahaka ny rafitra nisy teo amin ny fiarahamonina malagasy hafa. Mandrakariva ny tompon andevo dia nanendry ny lehiben ny Makoa, izay notondroina amin ny anaram-boninahitra hoe ampanjaka "mpanjaka", sady nanavaka ireo andevo manana sata ambony sy manana sata ambany.

                                     

4. Jereo koa

Ny foko eto Madagasikara

  • Antambahoaka - Antandroy - Antankarana - Antanosy - Antefasy - Antemoro - Antesaka - Bara - Beosy - Betsileo - Betsimisaraka - Bezanozano - Mahafaly - Makoa - Masikoro - Merina - Mikea - Sakalava - Sihanaka - Tanala - Tsimihety - Vezo - Zafimaniry - Zafisoro.

Ny vahoaka hafa eto Madagasikara

  • Sinoa eto Madagasikara
  • Vazaha eto Madagasikara
  • Karàna
                                     
  • Antesaka - Bara - Beosy - Betsileo - Betsimisaraka - Bezanozano - Mahafaly - Makoa - Masikoro - Merina - Mikea - Sakalava - Sihanaka - Tanala - Tsimihety
  • Antesaka - Bara - Beosy - Betsileo - Betsimisaraka - Bezanozano - Mahafaly - Makoa - Masikoro - Merina - Mikea - Sakalava - Sihanaka - Tanala - Tsimihety

Users also searched:

...
...
...